Zniesławienie a zniewaga – czasem trudno je odróżnić. Niniejszy artykuł przybliży najważniejsze różnice między zniewagą a zniesławieniem. Dowiesz się z niego jakie są najczęstsze przykłady zniewagi i zniesławienia. Kodeks karny zniesławienie i zniewagę postrzega jako przestępstwa. Z tych przyczyn, kara za zniewagę lub zniesławienie może być dotkliwa.

Zniesławienie i zniewaga – podobne, ale nie tożsame

W dobie mediów społecznościowych, zniewagi i zniesławienia to prawdziwa plaga. Sprawcy tych czynów w sieci często mają fałszywe poczucie bezkarności. Wydaje im się, że są anonimowi albo bagatelizują swój czyn — to przecież tylko komentarz w Internecie. To nieprawda. Hejt w Internecie potrafi nawet zabić.

Zniewagę i zniesławienie oczywiście popełnić można nie tylko w sieci. Do przestępstw tych dochodzi w gronie znajomych, w środowisku zawodowym, przed instytucją.

Zniewaga i zniesławienie to podobne przestępstwa, ale kodeks karny odrębnie je kwalifikuje. Oba zaliczane są do przestępstw przeciwko czci i stypizowane są w rozdziale 27 kodeksu karnego. W każdym wypadku są one wymierzone w poczucie godności osoby pokrzywdzonej.

Oba przestępstwa ścigane są z oskarżenia prywatnego. Oznacza to, że pokrzywdzony sam musi złożyć akt oskarżenia do sądu. Tylko w rzadkich przypadkach do takiego postępowania włącza się prokurator.

Jeśli Twoje prawa zostały naruszone, warto wiedzieć, jaka jest różnica między zniewagą a zniesławieniem. Pomoże Ci to przygotować się do sprawy i zebrać właściwe dowody. Bywają również sytuacje, że możesz paść ofiarą niesłusznego oskarżenia o zniesławienie lub zniewagę. Również wtedy, dla skutecznej obrony i uniknięcia kary, konieczna jest właściwa wiedza.

Zniesławienie a kodeks karny

Przestępstwo zniesławienia kodeks karny definiuje w art. 212 kk:

§  1.  Kto pomawia inną osobę, grupę osób, instytucję, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności,
podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.

Co to oznacza w praktyce?

Kodeks karny jako zniesławienie rozumie czynność określoną jako pomówienie.

Pomówieniem nazywamy bezpodstawne oskarżenie kogoś o jakąś cechę lub działanie.

Przesłanki przestępstwa zniesławienia — kodeks karny

Aby jednak mówić o przestępstwie zniesławienia, kodeks karny wskazuje, że musi zostać spełnionych szereg przesłanek.

1) Po pierwsze, przestępstwo zniesławienia kodeks karny ujmuje jako przestępstwo powszechne. Oznacza to, że każdy może popełnić przestępstwo zniesławienia. Może ono być wymierzone w każdą osobę, w tym:

• w osobę fizyczną (np. nielubianego ucznia, rywala politycznego, innego pracownika);
• osobę prawną (szczególnie częste w komentarzach i opiniach, które mają osłabić konkurenta);
• grupę osób (np. grupę religijną, polityczną);
• instytucję;
• a nawet jednostkę organizacyjną bez osobowości prawnej.

2) Po drugie, aby pomówienie było uznane za zniesławienie, kodeks karny wymaga, by było ono publiczne. Oznacza to, że musi być ono wypowiedziane w towarzystwie przynajmniej jednej osoby trzeciej.

Karalne jest tylko takie oskarżenie, które formułowane jest publicznie. Nie można uznać za zniesławienie oskarżenia wypowiedzianego w „cztery oczy”. Zniesławienie w kodeksie karnym definiowane jest jako oskarżenie, które może „poniżyć w opinii publicznej”. Tylko takie oskarżenie podlega karze.

3) Po trzecie, jak wskazuje kodeks karny, zniesławienie musi być oskarżeniem drugiej osoby o postępowanie lub cechy uznawane za negatywne. Innymi słowy, publiczne oskarżanie danej osoby o tę cechę lub postępowanie może ją:

• ośmieszyć;
• poniżyć publicznie;
• narazić na utratę zaufania niezbędną do wykonywania funkcji publicznej.

Przykłady można mnożyć, a każdą sprawę należy ocen

ić indywidualnie. Oskarżenie może np. polegać na pomówieniu osoby angażującej się w ruch pro-life o aborcję. Może być np. pomówieniem naukowca o plagiat, pracodawcy o mobbing, właściciela firmy o pranie brudnych pieniędzy. Może dotyczyć także osób z najbliższego otoczenia. Często pomawia się byłą żonę lub męża o chorobę psychiczną, by odebrać jej dzieci. W środowisku szkolnym wymyśla się ośmieszające historie na temat nielubianych czy gorzej sobie radzących kolegów. W sprawach rodzinnych częste bywają oskarżenia o kradzież czy wykorzystywanie. Pomówienia te za każdym razem muszą być obiektywnie krzywdzące i przede wszystkim: nieprawdziwe. 

Jeśli faktycznie naukowiec popełnia plagiat, to nie można mó

wić, że ujawnienie tej informacji jest zniesławieniem. Jeśli ujawnia się rzeczywiste nieprawidłowości w firmie, przestępstwa gospodarcze, to nie tylko nie jest przestępstwo, ale obowiązek każdego obywatela. Prawo chroni sygnalistów! 

WAŻNE: to po stronie sprawcy, nie pokrzywdzonego, leży udowodnienie tego, że jego oskarżenie było prawdziwe!

 

4) Po czwarte, po zniesławienie jest przestępstwem umyślnym. Co to oznacza w praktyce?

Osoba dokonująca zniesławienia musi działać umyślnie. Musi zdawać sobie sprawę z tego, że krzywdząca opinia rozgłaszana przez nią publicznie może zaszkodzić osobie, której ona dotyczy. Zamiar, z jakim działa może być więc:

• bezpośredni, tj. może dokonywać zniesławienia w celu poniżenia drugiej osoby,
• ewentualny, tj. może godzić się z tym, że skutkiem jej działań może być poniżenie drugiej osoby.

5) Po piąte, przestępstwo zniesławienia jest przestępstwem formalnym (bezskutkowym). 

Oznacza to, że działanie sprawcy nie musi skutkować realnym poniżeniem pokrzywdzonego. Liczy się zamiar osoby dokonującej zniesławienia.

To cel działania sprawcy ma znaczenie, a nie efekt, jaki wywoła swoim działaniem. Jeśli jego celem jest publiczne poniżenie, naruszenie godności, upokorzenie — mamy do czynienia z przestępstwem zniesławienia.

Przestępstwo zniesławienia — forma kwalifikowana

Warto wiedzieć, że istnieje forma kwalifikowana przestępstwa zniesławienia. Oznacza to, że zniesławienie w określonych przypadkach może być karane surowiej. Dzieje się tak, gdy jest ono dokonywane za pomocą środków masowego przekazu. Do środków masowego przekazu zaliczamy oczywiście klasycznie telewizję czy prasę. Z takim niesłusznym oskarżeniem w rezultacie może zapoznać się znaczna, niemal nieograniczona liczba osób. Zdecydowanie zwiększa to wymiar szkód poniesionych przez pokrzywdzonego.

Puszczonego raz fake news czy nieprawdziwą plotkę bardzo trudno jest wyprostować. Działa wówczas efekt „kuli śniegowej” – jeśli plotka jest sensacyjna, kolejne media ją powielają. Z zawrotną prędkością tego typu treści udostępniane są w serwisach społecznościowych, szczególnie na X. Tłumaczenia, oświadczenia rzadko kiedy odnoszą skutek lub po prostu nie przebijają się w mediach. Nawet skazanie sprawcy po latach czy wygranie procesu o naruszenie dóbr osobistych zwykle niewiele zmieniają w sytuacji pokrzywdzonego.

To dlatego kodeks karny za zniesławienie w mediach przewiduje surowsze kary.

O formie kwalifikowanej mówi par. 2 art. 212 kk.  Przewiduje on, że w sytuacji, gdy zniesławienie dokonywane jest za pomocą mediów, sprawcy grozi nawet więzienie. 

Czy zniesławienie w Internecie jest formą kwalifikowaną przestępstwa zniesławienia?

Zniesławienie w Internecie jest obecnie jedną z najczęstszych i najbardziej poważnych form tego przestępstwa. Dzieje się tak, bo Internet co do zasady jest środkiem masowego przekazu. Do zniesławiających wpisów może mieć bowiem dostęp nieograniczona liczba osób. Jeśli więc ktoś zniesławił Cię w Internecie, możesz liczyć na to, że zostanie on surowiej ukarany. 

Za słowa wypowiadane w Internecie każdy ponosi odpowiedzialność. 

Zniewaga w kodeksie karnym

Zniewaga to również przestępstwo przeciwko czci danej osoby. Różni się ono jednak od zniesławienia i obejmuje inne działanie sprawcy. Jako zniewagę należy bowiem rozumieć czyn polegający na słownym obrażeniu drugiej osoby. Nie chodzi tu zatem o publiczne poniżenie drugiej osoby poprzez niesłuszne oskarżenie. Oczywiście nie każda krytyka jest zniewagą. Dlatego niżej w kilku słowach przedstawione zostaną przesłanki pozwalające uznać dany czyn za zniewagę.

Czym jest zniewaga według polskiego kodeksu karnego

Kodeks karny zniewagę definiuje w art. 216 § 1 następująco:

Kto znieważa inną osobę w jej obecności albo choćby pod jej nieobecność, lecz publicznie lub w zamiarze, aby zniewaga do osoby tej dotarła, podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.

Co to w praktyce oznacza?

Po pierwsze, zniewagę można popełnić na trzy sposoby:

• bezpośrednio w obecności pokrzywdzonego;
• publicznie pod jego nieobecność;
• niepublicznie, ale z zamiarem, żeby zniewaga doszła do pokrzywdzonego. 

Po drugie, zniewaga oznacza ubliżenie komuś słowem lub czynem. Oznacza to, że znieważyć można również poprzez obelżywy gest lub inne zachowanie. Zniewagą może być np. przerobienie czyjegoś zdjęcia w obraźliwy sposób, mem, filmik. Możliwości w tym zakresie są coraz szersze za sprawą AI. Tym samym, sprawca ponosi odpowiedzialność nie tylko za wypowiedziane wprost obraźliwe słowa. 

Po trzecie, za zniewagę uznać należy takie zachowania względem drugiej osoby, które można uznać za obraźliwe. Subiektywne odczucia pokrzywdzonego mają znaczenie, ale decydujący powinien być przede wszystkim kontekst społeczny. 

Mówi o tym np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2012 r. Za zniewagę można uznać takie zachowania, które są obraźliwe w ocenie społeczeństwa. Za zniewagę nie mogą być uznane np. sformułowania w języku potocznym. 

Po czwarte, jak wskazuje art. 216 § 3 Kodeksu Karnego, istnieje możliwość odstąpienia od wymierzenia kary przez sąd. Dzieje się tak, gdy:

• pokrzywdzony zachował się wyzywająco i sprowokował zniewagę (niekoniecznie wobec sprawcy);
• pokrzywdzony „oddał” sprawcy zniewagą wzajemną lub naruszeniem nietykalności cielesnej.

Po piąte, istnieje kwalifikowany typ przestępstwa zniewagi. Mówi o tym art. 216 § 2 kk. Dotyczy to sytuacji, gdy do zniewagi dochodzi poprzez środki masowego komunikowania. 

W tym przypadku, warto mieć na względzie, że za zniewagę w social mediach sprawca ponosi znacznie większą odpowiedzialność. Istnieje możliwość, że sąd w takim przypadku wymierzy sprawcy nawet karę więzienia.

Kary za zniesławienie i zniewagę

Kodeks karny za zniesławienie lub zniewagę w formie podstawowej przewiduje:

• karę grzywny;
• lub karę ograniczenia wolności.

Nie jest to kara szczególnie wysoka, lecz może być dużą dolegliwością dla jej sprawcy. Istotny jest przy tym sam fakt, że osoba dokonująca zniesławienia lub zniewagi wpisywana jest do Krajowego Rejestru Karnego. Oznacza to w praktyce, że sprawcy nie będzie przysługiwał status osoby niekaranej.

Status osoby niekaranej jest ważny dla możliwości pracy w wielu zawodach. Szczególne znaczenie ma w odniesieniu do zawodów takich jak:

• zawody zaufania publicznego (sędzia, komornik, notariusz, lekarz, pielęgniarka, doradca podatkowy);
• zawody związane z pracą w edukacji (nauczyciel, wychowawca, wychowawca przedszkolny);
• zawody związane z pracą z dziećmi i młodzieżą (opiekun, wychowawca w placówce opiekuńczo-wychowawczej);
• zawody związane ze służbami mundurowymi (Policja, Straż Graniczna, Straż Pożarna, Służba Więzienna, ABW i AW);
• i wiele innych.

Ważne! Jeśli przestępstwa te są popełniane w formie kwalifikowanej, o czym mowa była już wyżej, sprawcy grozić może nawet więzienie. Odpowiedzialność za słowa wypowiadane w Internecie jest wbrew pozorom bardzo wysoka. 

Przestępstwa przeciwko czci. Jak sobie pomóc? 

Każdej ofierze przestępstwa przeciwko czci przysługuje prawo do ochrony. Z jednej strony, może ona skorzystać z gwarancji, jakie daje kodeks cywilny i domagać się zadośćuczynienia w procesie cywilnym. Czasem jednak taki kierunek działania nie ma sensu. Są to sytuacje, gdy:

• Sprawca nie ma środków do tego, by zadośćuczynić pokrzywdzonemu;
• wygrana przed sądem cywilnym będzie tylko minimalną dolegliwością dla sprawcy;
• wygrana przed sądem cywilnym nie będzie czyniła zadość poczuciu sprawiedliwości pokrzywdzonego;
• nie jest możliwe samodzielne ustalenie tożsamości sprawcy i potrzebna jest pomoc policji.

W takich sytuacjach, warto rozważyć drogę prawnokarną. Do wszczęcia procesu o zniesławienie lub zniewagę potrzebne są:

• prywatny akt oskarżenia (który można napisać samodzielnie lub z pomocą prawnika)
• uiszczenie opłaty sądowej (w tej chwili jest to koszt 300 zł).

Często zdarza się, że do zniesławienia lub zniewagi doszło w Internecie. W takich sytuacjach bywa, że ofiara nie zna tożsamości sprawcy. Warto wówczas skargę najpierw wnieść do prokuratury lub zgłosić na policję. Ważne: należy wprost poprosić policję o ustalenie tożsamości sprawcy.

Pamiętaj: masz tylko rok na wniesienie aktu oskarżenia przeciwko osobie, która Cię zniesławiła lub znieważyła. Jeśli nie znasz tożsamości sprawcy, termin przedawnienia wynosi rok od momentu jego wykrycia. 

Wszystkie przestępstwa przeciwko czci i nietykalności cielesnej są ścigane z oskarżenia prywatnego.

Oznacza to w praktyce, że pokrzywdzony sam prowadzi swoją sprawę, bez udziału prokuratora. Oznacza to, że:

• Pokrzywdzony sam musi napisać akt oskarżenia lub skargę.
• Pokrzywdzony sam prowadzi swoją sprawę przed sądem.

Bardzo rzadko zdarza się, że prokurator włącza się w sprawę ściganą z oskarżenia prywatnego. Jest to jednak możliwe i sama się o tym przekonałam.

W jednej ze spraw, w których osobiście padłam ofiarą zniesławienia i zniewagi, prokurator włączyła się w śledztwo. Dzięki temu, łatwiej było ustalić tożsamość sprawcy i doprowadzić go przed sąd. Zdecydowanie też wpływa to na szanse wygranej przed sądem. Sprawę, jak wiele innych spraw o zniesławienie i zniewagę, prowadziłam i prowadzę sama.

Jeśli więc padłeś ofiarą hejtu, zniesławienia lub zniewagi, mogę Ci zapewnić profesjonalne wsparcie. Mam w tym obszarze bardzo duże doświadczenie — zarówno profesjonalne, jak i osobiste. Nie należę do prawników bagatelizujących te przestępstwa. Wiem, że przemoc słowna i psychiczna mogą wyrządzić ogromne szkody. Możesz liczyć na moją empatię i pełne zaangażowanie.

W celu umówienia się na konsultację zapraszam do kontaktu. 

Umówić się można ze mną:

• telefonicznie;
• przez formularz;
• korzystając z bezpiecznego systemu rezerwacji spotkań online. 

Niżej możesz zapoznać się z moją ofertą i odrazu zarezerwować spotkanie: