Niniejszy artykuł dotyczy zjawiska, które stało się prawdziwą plagą polskich szkół w ostatnich latach. Hejt rówieśniczy, hejt w szkole, bullying — bo o tym zjawisku mowa, stanowi jedno z największych zagrożeń dla naszych dzieci. Niestety, za sprawą powszechnego dostępu do Internetu, do tej formy przemocy dochodzi dziś na niewyobrażalną skalę. Z tekstu dowiesz się jak bronić się przed przemocą w szkole, wykorzystując do tego polskie prawo.

Hejt w szkole, hejt w Internecie. Jak bronić się przed hejtem w szkole?

Hejt szkolny jest formą przemocy wobec dziecka. Jego sprawcami są rówieśnicy — często nawet nieświadome wagi swoich czynów dzieci. Nie znaczy to jednak, że rodzice ofiary nie mogą z tym nic zrobić. W tym tekście przyjrzymy się temu, jakimi narzędziami prawnymi dysponować mogą rodzice, by ochronić swoje dziecko.

Zanim przejdziemy do meritum, należy podkreślić z całą stanowczością — doświadczenie nękania ze strony rówieśników dla wielu dzieci jest prawdziwą tragedią. Zostawia rany na całe życie. Z drugiej strony, jego sprawcami są najczęściej inne dzieci, które niejednokrotnie nie zdają sobie sprawy z wagi swoich czynów. Swoje zachowania postrzegają jako żarty, a ofiarę oskarżają o brak poczucia humoru. Bywa również, że po prostu robią to, co inni koledzy lub koleżanki w klasie — najzwyczajniej nie chcą odstawać od reszty. Sprzeciw wobec grupy może zresztą sprawić, że same staną się ofiarami. Dlatego właśnie adresatami naszych działań w pierwszej kolejności powinny być osoby dorosłe — szkoła i rodzice.

Hejt w szkole — podstawowe definicje i statystyki.

Hejt w szkole, bullying, a po polsku: przemoc i nękanie w szkole mogą przybierać różne formy. Są to intencjonalne i powtarzające się zachowania agresywne skierowane wobec najsłabszego ucznia lub uczniów w grupie. Mogą polegać na otwartym obrażaniu, krzywdzeniu, dokuczaniu, szydzeniu, wykluczaniu. Przybierają formę przemocy zarówno fizycznej, jak i psychicznej i najczęściej mają miejsce przy świadkach. Ich celem jest uzyskanie przez sprawcę poklasku kosztem upokorzenia ofiary.

O skali bullyingu można przeczytać np. na stronie twórców aplikacji Resql. Jak wskazują na podstawie badań, aż 35% uczniów w wieku od 11 do 17 lat doświadcza dręczenia przez rówieśników. 

• 8% uczniów doświadcza od rówieśników przemocy fizycznej.
• 9% uczniów doświadcza zabierania lub niszczenia rzeczy.
• 9% uczniów doświadcza sytuacji wykluczenia lub izolowania ze strony rówieśników.
• Aż 14% uczniów doświadcza publicznego szydzenia i poniżania.
• Aż 15% uczniów doświadcza rozpowszechniania plotek, obgadywania.

Aż 70% osób, które doświadczyły przemocy rówieśniczej, nigdzie tego nie zgłasza. Zdecydowana większość dzieci i młodzieży źle się czuje, będąc świadkami przemocy w szkole.

Istnieją również inne badania, które wskazują, że skala przemocy szkolnej może być jeszcze wyższa.

Hejt szkolny nie kończy się dziś w szkolnych murach. Za sprawą Internetu, zyskał on niemal nieograniczony zasięg. Od takiego hejtu nie można odpocząć i nie można uciec. Jest on z ofiarą wszędzie tam, gdzie jej telefon, komputer lub tablet. O szkolnym hejcie w Internecie, przeczytasz więcej w dalszej części niniejszego artykułu.

Hejt w szkole. Najważniejsze zagadnienia prawne. Przemoc w szkole: prawnik i jego możliwości działania.

Czy przemoc rówieśnicza to przestępstwo? To pierwsze pytanie, które zadają sobie rodzice jej ofiar.

Czyny popełniane przez rówieśników wobec ofiary wypełniają znamiona wielu przestępstw. A zatem przemoc w szkole może być przestępstwem. O jakich przestępstwach mowa?

1. Hejt może stanowić przestępstwo zniesławienia (art. 212 k. k.) lub — częściej zniewagi (art. 216 k. k.). Na temat tych przestępstw przeczytać można szczegółowo tutaj. Są to przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego. Oznacza to, że
2. Hejt może być również często uznany za przestępstwo nękania. Jak zostało to już wskazane, cechą hejtu szkolnego jest jego powtarzający się charakter. Aby uznać dany czyn za nękanie, istotne jest udowodnienie jego powtarzalności. Nękanie ścigane jest na wniosek pokrzywdzonego.
3. Hejt i przemoc rówieśnicza może przybierać również formę przemocy seksualnej. Przestępstwa seksualne są bardzo poważną grupą przestępstw i niestety coraz częściej dochodzi do nich w szkole lub w Internecie. Na wniosek pokrzywdzonego ścigane są takie przestępstwa jak upublicznienie wizerunku. Przestępstwo zgwałcenia, które może być ekstremalną formą hejtu i przemocy ze względu na płeć, ścigane jest obecnie z urzędu.
4. Z hejtem i przemocą szkolną bardzo często wiążą się również próby zastraszenia pokrzywdzonego. Tym samym, dręczenie szkolne czasem przybiera formę gróźb karalnych lub przestępstwa zmuszania.
5. Szkolny hejt dość często wiąże się z przemocą fizyczną wobec pokrzywdzonego. Wówczas mamy do czynienia z naruszeniem nietykalności cielesnej lub spowodowaniem uszczerbku na zdrowiu.
6. W niektórych przypadkach przemoc szkolna wiązać się może z zaborem mienia, niszczeniem czy innymi formami wykroczeń.

Zwykle przemoc szkolna nie ogranicza się do jednego rodzaju czynów zabronionych. Dręczenie łączy się zarówno ze znieważaniem, jak i różnymi formami nękania czy wzbudzania lęku.

W sprawach dotyczących przemocy rówieśniczej pamiętać należy, że ofiara nigdy nie jest winna sytuacji, w której się znalazła. Działają tu mechanizmy, które są często poza jej kontrolą. Dlatego tak ważne jest, by w przypadku nasilonej przemocy rówieśniczej, podejmować działania z zewnątrz. Nie należy jednak oczekiwać, że problem dręczenia w szkole sam się rozwiąże.

Hejt w szkole — prawnik i jego wsparcie. Jak bronić się przed hejtem w szkole?

Gdy dziecko doświadcza dręczenia ze strony rówieśników, rodzice często zastanawiają się nad tym, jak bronić się przed hejtem w szkole.

W sprawach dotyczących hejtu w szkole pomocne dla rodziców może okazać się skorzystanie z pomocy prawnika. W sytuacji hejtu w szkole prawnik może wskazać najskuteczniejsze możliwości ochrony praw dziecka. W niektórych przypadkach najlepszym rozwiązaniem sytuacji będzie po prostu rozmowa z dyrekcją szkoły. Dzięki aktywnym działaniom dyrekcji i grona pedagogicznego przemoc w szkole wobec dziecka może zostać wyeliminowana. Nie jest wówczas konieczne wkraczanie wobec sprawcy na drogę prawną. Wyeliminowanie hejtu w szkole dzięki działaniom wychowawczym jest z pewnością najlepszym rozwiązaniem problemu. Dzięki takim działaniom możliwe jest bowiem ponowne zintegrowanie grupy rówieśniczej. Przede wszystkim pozytywnie wpływa to na stan psychiczny wykluczanego do tej pory dziecka. Sprawcom zaś pozwala na realną i pozytywną zmianę zachowania.

Niestety, czasem jednak same rozmowy nie są wystarczające do tego, by sprawę przemocy rówieśniczej potraktowano w szkole poważnie. W takich wypadkach pomoc prawnika bywa bardzo przydatna. Może ona polegać na sporządzaniu odpowiednich pism do dyrekcji lub kuratorium, udziale w rozmowach lub mediacjach. Jak zostanie to bowiem wykazane w kolejnym artykule, brak reakcji na przemoc w szkole może rodzić odpowiedzialność prawną po stronie szkolnych organów. Jeśli problem przemocy ma systemowy charakter, działanie szkoły lub innych instytucji edukacyjnych jest często koniecznością.

Bywają sytuacje, kiedy hejt w szkole jest tak destrukcyjny i poważny, że przybiera on formę przestępstwa. W przypadku tak intensywnej przemocy w szkole prawnik może bardzo pomóc. Przede wszystkim, wskaże on jakie działania prawnokarne można podjąć wobec sprawcy. W zależności od rodzaju przestępstwa, konieczne może okazać się złożenie skargi (prywatnego aktu oskarżenia) lub wniosku o ściganie. Istotne będzie również zgromadzenie dowodów dokumentujących przemoc. W niektórych przypadkach, gdy mamy do czynienia z internetowym hejtem w szkole prawnik podpowie, jak wykryć tożsamość sprawcy. 

Czy dzieci mogą odpowiadać prawnie za hejt w szkole?

Dzieci i młodzież szkolna mogą być pociągnięci do odpowiedzialności za hejt. Od ich wieku zależy jednak to, w jaki sposób będą oni za swoje czyny odpowiadać.

Uwaga — gdy przemoc szkolna jest poważna, a sprawca agresywny można (a nawet czasem trzeba) wezwać policję! Wiek sprawcy nie będzie miał dla policji znaczenia, a interwencja może skutecznie zahamować działania hejtera.

Podstawowe zasady odpowiedzialności prawnej za hejt lub przemoc w szkole:

Jeśli dziecko nie ukończyło jeszcze 13 roku życia, za szkody przez nie popełnione odpowiedzialność ponoszą rodzice. Za szkodę lub krzywdę spowodowaną przez sprawcę u innej osoby zapłacić muszą rodzice. Przykład: ofiara hejtu doznała krzywdy psychicznej i konieczne było jej leczenie lub psychoterapia. W takiej sytuacji, rodzice ofiary będą mogli domagać się od rodziców sprawcy zadośćuczynienia i odszkodowania.

Zdarzają się sytuacje, gdy hejt przybiera skrajny charakter i świadczyć może o demoralizacji jego sprawcy. W takich przypadkach ustawa o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich przewiduje szereg środków mających służyć jego resocjalizacji. Nie należy ich jednak postrzegać jako kary w rozumieniu prawa karnego. Co istotne, środki te mogą być zastosowane wobec osoby, która ukończyła 10 lat.

Przykładowe środki to m.in.

• udzielenie upomnienia;
• środki oddziaływania wychowawczego stosowane przez szkołę;
• ustanowienie nadzoru kuratora;
• zobowiązanie do określonego postępowania — np. naprawienia szkody, terapii, powstrzymania się od kontaktu z pokrzywdzonym itp.;
• zobowiązanie rodziców do działań wychowawczych lub leczniczych;
• umieszczenie w młodzieżowym ośrodku wychowawczym;
• przepadek rzeczy;
• środki lecznicze.

Sytuacja zmienia się, gdy dziecko ma pomiędzy 13 – 17 lat. Wówczas nie tylko można prowadzić wobec niego postępowanie o demoralizację, ale również o czyny karalne. Zwiększa się też zakres środków, które mogą być zastosowane przez sąd w przypadkach najcięższych przestępstw. Przede wszystkim, sprawca może zostać wówczas umieszczony w zakładzie poprawczym. Również wówczas sprawa toczy się przed sądem rodzinnym. Tylko w bardzo rzadkich, skrajnych przypadkach, dziecko po ukończeniu 15 roku życia może odpowiadać jak dorosły.

Szkoła wolna od hejtu. Czego można domagać się od szkoły w przypadku przemocy rówieśniczej.

W przypadku, gdy nasze dziecko padło ofiarę przemocy w szkole, mamy prawo domagać się od szkoły interwencji.

Brak reakcji na przemoc w szkole — prawnik i jego pomoc w ochronie dóbr osobistych dziecka

Szkoła ma obowiązek przeciwdziałania przemocy rówieśniczej. Bywa to zadaniem bardzo trudnym, niemniej brak reakcji lub reakcje pozorne narażają szkołę na odpowiedzialność prawną.

Ignorowanie przemocy szkolnej może stanowić naruszenie prawa. W takim przypadku uczeń i jego rodzice mają prawo domagać się od szkoły naprawy skutków naruszeń ich dóbr osobistych. Za doznaną przez dziecko krzywdę psychiczną należeć mu się może odszkodowanie i zadośćuczynienie. Istotne jest wówczas wykazanie, że w szkole doszło do zaniechań i zaniedbań ze strony dyrekcji. Do powyższych zaliczać mogą się m. in.:

• brak reakcji na przemoc rówieśniczą np. brak przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego;
• reakcja pozorna lub bagatelizowanie ofiary hejtu;
• brak przeprowadzania działań profilaktycznych

Szkoła odpowiada za hejt lub inne rodzaje przemocy rówieśniczej, jeśli ponosi ona winę w nadzorze zgodnie z art. 427 Kodeksu cywilnego.

Hejt wobec dziecka w Internecie — co robić, gdy trudno ustalić sprawcę?

Jak zostało to już wspomniane, przemoc szkolna coraz częściej przenosi się do Internetu. Wbrew przekonaniom niektórych jej sprawców, to, że dochodzi do niej w Internecie, wcale nie zmniejsza wagi popełnianych przez nich czynów. Wręcz przeciwnie. Przestępstwa zniesławienia czy zniewagi popełniane za pomocą środków masowej komunikacji uznawane są za cięższe i są surowiej karane. To samo tyczy się również niektórych przestępstw seksualnych. Dzieje się tak, bo mają one niemal nieograniczony zasięg oddziaływania.

Hejt wobec dziecka w Internecie jest doświadczeniem bolesnym. Skutki hejtu w Internecie wykraczają daleko poza szkolne mury. Dziecko nie może w takiej sytuacji odpocząć od hejtu w domu. Dramat rozgrywa się bowiem nieprzerwanie w mediach społecznościowych, od których ciężko uwolnić się dorosłemu, a co dopiero dorastającemu dziecku. Do Internetu dostęp ma każdy, więc internetowy hejt może również dotrzeć z łatwością do innych szkół czy środowisk. Z tego powodu, bywają sytuacje, że nawet zmiana szkoły nie pomaga ofierze.

Problemem w tych sprawach jest jednak często pozorna anonimowość sprawców tej formy przemocy. Szkoły umywają wtedy ręce, bo nie są w stanie ustalić osoby sprawcy — a przynajmniej tak twierdzą.

Anonimowość jest jednak, jak już wskazałam, pozorna. Aby ukryć swój ślad w sieci, trzeba się wiele natrudzić. Dlatego niewykrywalnym hejtem i zorganizowanym zajmują się najczęściej profesjonaliści, otrzymujący zresztą za swoje działania hojne wynagrodzenia. Młodzież szkolna, a już w szczególności dzieci, nie zaliczają się z oczywistych względów do tego grona. Dlatego wykrycie szkolnego hejtera nie musi być trudne.

Narzędziami pozwalającymi na wykrycie sprawcy przestępstwa w Internecie dysponuje przede wszystkim policja i prokuratura.

Kluczowe w tym przypadku jest złożenie:

– zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa;

– dołączenie do zawiadomienia odpowiednich wniosków dowodowych.

W skutecznym sformułowaniu powyższych przydatna okazać się może pomoc doświadczonego prawnika. W większości przypadków istnieje możliwość ustalenia tożsamości hejtera, m. in. na podstawie jego adresu IP.

Przemoc w szkole — prawnik. Oferta Kancelarii.

Nasza Kancelaria ma bogate doświadczenie w prowadzeniu spraw związanych z hejtem w szkole. Bronimy dzieci i młodzieży, które są ofiarami hejtu. Od lat zajmujemy się również hejtem wobec osób publicznych z dużą skutecznością. Jeżeli są Państwo zainteresowani pomocą prawną, zachęcamy do kontaktu.

Na konsultację można umówić się za pomocą systemu rezerwacji online.

Istnieje również możliwość kontaktu telefonicznego pod numerem 721 139 243.